Thomas More (1516) tarafindan ortaya atilmis olan ütopya sözcügü, Yunanca lopos (yer) sözcügüne olumsuzluk öneki eklenmesiyle türetilmistir. Sözcük, hiçbir yerde anlamina gelmektedir. Koyu bir Katolik olan Thomas More Utopia adli eserinde, hiçbir yerde bulunmayan hayalî bir ülkeyi betimlemektedir. Bu ülke, insanlarin bencilliginden, tutkulardan, günahlardan siyrilmis bir ülkedir; bir tür bireysel ve kolektif mükemmellik düzenidir; kitap zamanin Ingiltere sinin bir elestirisi niteligin ...

Totaliterlik ya da totalitarizm terimi, devletin toplum üzerinde mutlak kontrol gücüne sahip oldugu bir siyasal rejimi ifade etmektedir. Sanayi toplumunun rasyonalitesiyle iliskili görünen totaliterligin ayirdedici özellikleri (R. Aron, 1965) arasinda, çogu kez karizmatik bir lidere sahip büyük bir kitle partisinin bulunmasi, bu partinin, çesitli ikna araçlarini (kitle iletisim araçlari) elinde tutarak sosyal yasamin bütün alanlarini denetiminde tutmasi, resmi ideolojinin varligi, ekonominin dev ...

Sikago Ekolü, 1920 lerden itibaren Amerikan sosyolojisinde etkin bir rol oynayan ve belli basli temsilcileri arasinda W. Thomas, R. Park, E. Burgess ve L. Wirth gibi isimlerin bulundugu bir sosyoloji hareketidir. Sikago Ekolü, çoketnili Amerikan kentlerinde Öne çikan gettolasma sorunlari (göçmenlerin ve marjinal gruplarin yasma tarzlari, sosyal gruplarin kent mekâninda yerlesme biçimleri, ekonomik etkinliklere ve mesleklere girme zorluklari, sosyal dislanma, sosyallesme biçimleri, ...

Bir irkin, bir etnik grubun sistemli bir sekilde yok edilmesini ifade eden soykirim (genodde) kavrami, pratik dogurgulari nedeniyle çesitli polemik ve tartismalarin odak noktasinda yer almaktadir. Soykirim kavrami, Nazi Almanyasi nin Yahudilere karsi yürüttügü yok etme kampanyalarina duyulan tepkinin somut bir ifadesi olarak, 1948 tarihinde Rapheal Lemkin in önerisi üzerine Birlesmis Milletler Soykirim Suçunun Önlenmesi ve Cezalandirilmasi Sözlesmesi ile hukuksal bir çerçevede tanimlanmi ...

Etimolojik olarak fikirler üzerine söylem anlamina gelen ideoloji sözcügü, tarih boyunca farkli anlamlarda kullanilmistir. XVIII. yy. da zihinsel olgularin bilimi anlamina gelen ideoloji sözcügü, Marx la birlikte sahte bilinç anlaminda ve pejoratif bir konotasyonda kullanilmistir (Domenach, 1995). Daha sonra, global iddiasi olan, örgütlenmis entelektüel sistemleri ifade etmeye baslamistir. Ideoloji, sosyal bilimler alaninda çok ^kullanilan, fakat az tanimlanmis kavramlardan biridir. Lit ...

Sosyal psikolojide irkçilik (rasizm), otoriter kisilik, stereotipler, önyargilar ve gruplar arasi iliskiler baglaminda ele alinmaktadir. Allport un (1954) klasik analizinde irkçilik, esas olarak belirli bir gruba karsi önyargidan itibaren dislama, iliskiden kaçinma, ayrimcilik yapma, siddet ve saldirganlik gibi basamaklar içeren bir davranis yelpazesini içermektedir. Bu dogrultuda irkçilik, diskriminasyonu mesrulastirmaya yönelik inançlar bütünü (Pettigrew ve Meertens, 1993) olarak tanimlanmakta ...

Tarihçilerin çogu insanlarin fikirlerine göre sagci ve solcu diye ayrilmalarinin 11 Eylül 1789 tarihinde, ihtilalden sonra açilan ilk Fransiz Milli Meclisi nde basladigina hemfikirler. 745 üyeli meclisin bu ilk oturumunda hükümdarlik yönetimi taraftarlari, salonun baskana ve konusmaciya göre sag yaninda, liberal ve radikal görüse sahip olanlar da solunda oturdular. Baskan ve konusmacilar da bunlara hitap ederken kendilerine göre sag kanattakiler ve sol kanattakiler deyimlerini kullandi ...

Bir otoriteye yaslanan ve diktatörlük rejimi kurmayi amaçlayan siyasi akimlardir. 1919 da Italya da Mussolini nin kurdugu fasizm ile 1923 te Almanya da Hitler in kurdugu nazizm sadece, XX. yy.in ilk yarisinda tarihi karartan akimlar olmakla kalmamistir; bunlar ayni zamanda, bir sefe tapinmaga ve bireyin özgürlüklerinin, siyasal bir diktatörlük düzeni yararina kisitlanmasina dayanan akimlardi. Fasist Italya Birinci Dünya Savasi ndan sonra Italya bir siyasal düzensizlik, toplumsal karmasa, s ...

Yakin zamanlara kadar hemen hemen hiçbir ülkede din isleriyle dünya isleri birbirinden ayrilmis degildi. Toplumlarin yasami din kurallarina göre düzenleniyordu. Ortaçag da kilise devletten önce gelirdi. Osmanli padisahlari önemli konularda seyhül-islâmdan fetva alirlardi. Laiklige dogru ilk adimlar Rönesans döneminde atildi. Avrupa da XVII. yy .da hem bilim, hem siyaset alaninda dinin etkisi azalmaga basladi. Giderek gelisen bilimler ve onun ardindan toplum yasami dinden bagimsiz hale g ...

Komünizm insanligin eski bir rüyasidir. Daha Ilkçag da Eflatun ve Ortaçag da Thomas Morus gibi büyük filozoflar, üretim araçlarinin (yani topraklar, atölyeler, magazalar) kolektif mülkiyete geçecegi ve çalisma ürünlerinin herkese esit olarak paylastirilacagi bir sistem hayal ediyorlardi. Bu ideal toplumda artik ne mal sahibi, ne isçi, ne zengin, ne yoksul kalacakti. Bununla birlikte, komünizmin hayal olmaktan çikip da Kari Marx ve Friedrich Engels in çalismalariyla, özellikle 1848 de yayimlan ...

Otoritenin bir kraldan veya bir imparatorun elinde oldugu yönetim türü. Yunanca «monos», yalniz ve «arkhein», buyurmak tan. Etimolojik anlamina bakilirsa monarsi bir kisinin yönettigi bir dev­let düzenidir. Gerçekte ise bu terim, iktidarin ayni ailede soydan geçme yoluyla kalmasi biçiminde nitelendi­rilebilecek bir yönetim biçimini ta­nimlar. tanrisal hakka dayanan iktidar Monarsi, yüzyillar boyu, dünyada en yaygin yönetim biçimi olageldi. Bunlar ç ...

Demokrasi, sözcük anlami halk yönetimi olan bir siyasal bilim terimidir. Asli eski Yunanca�daki demokratia sözcügüdür. Eski Yunanca�da demos halk, kratos yönetim anlamina gelirdi. Atina�nin dogrudan demokrasisinde, halk bir meydana toplanir ve önemli konulardaki kararlarini yöneticilere bildirirlerdi. Yalniz burada hemen hatirlanmasi gereken nokta, eski Yunan�da yalniz vatandaslarin demokratik hak ve özgürlüklerden yararlandiklari, kölelerin ise hiçbir haklari bulunma ...

Gerek geçmiste, gerekse günümüzde farkli kisiler tarafindan sosyal demokrasi kavramindan, çok farkli seyler anlasiliyorsa da, sosyal demokrasi ortaya çiktigi dönem, yani 19. yüzyil sonlari açisindan "siyasal demokrasi içinde emekçi siniflarin sosyal ve ekonomik haklarinin genisletilmesi amacina yönelik tüm savasimlari kapsayan bir ögreti" olarak tanimlanabilir. Fakat ayrintilara girildigi zaman meselenin böylesine kolay açiklanabilir ve yalin olmadigi görülecektir. Örnegin daha ...

Idealist Sosyalizm temsilcilerine, Saint-Simoncular ve Ütopistler de denilmektedir. Idealist Sosyalizm�in baslica temsilcileri Claude Henri de Rouvroy de Saint-Simon, Prosper Enfantin ve Armand Bazard�dir. Aguste Comte ile Ferdinand de Lesseps de, bir aralik bu akima katilmislardir. Saint-Simon (1760-1825), pozitivist ve sosyalist düsünce akimlarinin gelismesine öncülük etmistir. Endüstrializm doktrinin kurucusudur. Saint-Simon, Hiristiyanligin çagini tamamladigina ve yerini yen ...

Sosyalist toplum yapisina demokratik yollarla da varilabilecegini kabul eden ve ekonomik bakimdan sosyalist, siyasal bakimdan demokratik bir yapiyi ayni anda egemen kilmak isteyen görüstür. Demokratik sosyalizm, Marx�in "bilimsel sosyalizm" ya da "ihtilalci sosyalizm" ile amaçladigi toplum yapisina demokratik yollarla varilabilecegini kabul eder. Sosyalist ekonomideki mülkiyet yapisinin, merkezi planlama etkinliginin demokratik bir siyasal yapi içinde daha verimli i ...

Mutlak özgürlügü savunan akim. Eski Yunanca da otorite yoklugu anlamina gelen «anarkhia»dan. Grevci isçiler veya kurallara karsi gelen ögrenciler için bazen, «bunlar anarsist» deniyor. Ama acaba, gerçek anlamda anarsist ne demektir? Anarsizm XIX. yy.da ortaya çikan ve her türlü otoriteyi reddederek bireyin mutlak özgürlügünü savunan bir kuramlar bütünüdür. Yalniz devlet otoritesini degil, partiler gibi siyasî, kilise gibi dinî olan, kisaca, merkez&icir ...

Partiler, toplum içindeki farkli düsünce ve çikarlari olan topluluklardir. Tarihi bu açidan Incelersek, Eski Yunanistan da, Roma da, egemenligi elinde bulunduran siyasî topluluklarin varligini görürüz. Ortaçag da Avrupa da büyük ailelerin, hanedanlarin didismeleri de parti ayriliklarindan baska bir sey degildir. Islâm dünyasindaki çesitli tarikat, mezhep mensuplarinin dini, siyasi savasmalari da parti ayriliklarindan dogmustur. Yalniz, asil partilere, modern devlette raslanir. Ger ...

Misir da Hasan EL-BENNA liderliginde kurulan Müslüman Kardesler Örgütü içerisinde yer alan sahislar tarafindan 1987 yili sonlarinda Filistin de kurulmus bir örgüt olarak bilinen Islami Direnis Hareketi (HAMAS), Müslüman Kardesler Örgütü nün Filistin kanadi olarak da bilinmektedir. Filistin Kurtulus Örgütü (FKÖ) nün Filistinlileri ve Müslümanlari temsil etmekten uzak oldugu ve Israil e karsi mücadelede pasif kaldigi gibi gerçeklerle kurulan HAMAS, Filistin�in kurtulu ...

12 Eylül 1980 tarihinden sonra 1990 yilina kadar kirsal alan faaliyetlerine ara veren Marksist-Leninist örgütler, bu tarihten sonra Dogu ve Güneydogu Anadolu da PKK nin etkinliginin çok olmasi yüzünden, daha önceden alt yapisinin bulundugu Karadeniz kirsal alanini tercih etmislerdir. 1980 öncesi Dev-Yol Örgütü nün Ordu-Fatsa Ilçesi nde olusturdugu yapilanma ve altyapi, diger sol örgütlere de Karadeniz de potansiyel kurtarilmis bölgeler fikrini vermektedir. Sivas, Tokat, Ordu ve Giresu ...

1962 de EKIN Grubu ndan ayrilan militanlar tarafindan kurulmustur. Ispanya nin Bask Bölgesi nin bagimsizligi için, mücadele ettiklerini iddia etmektedirler. Bu tarihten itibaren, Madrid Üniversitesi nde, hepsi solcu ögrenciler tarafindan gerilla üniteleri de teskil edilmistir. Bu üniteler, ortalama olarak her biri 200 er ögrenciden olusmustur. Vur-kaç taktigi uygulayip polislerle çatismalara girmektedirler. Bu terörist hareketlerinin ardinda ise; Franko rejimini devirip yerine Marksist-Lenini ...